Çocuklarda Yeme Sorunlarını Nasıl Çözümleyebilirim

Bebeğiniz artık büyüdü ve yeme alışkanlığı kazandırmak istiyorsunuz ama yeme sorunları yaşıyorsunuz. Çocuğunuzu beslerken gün içinde 3 öğünden fazla yemek yedirmeye çalışırsanız, çocuğunuzda mücadeleler yaşamanız kaçınılmaz olacaktır. Bu süreçte küçük hıçkırıklar ile yaygın bir şekilde karşılaşabilir fakat çoğu zaman küçük değişiklikler ile bu hıçkırıklardan kurtulabilirsiniz. Çiğnememe, ısırmada zorluk çekme, ağza aşırı doldurma, yanakta tutma veya çıkartma gibi sorunlarla karşılaşmanız gayet normal hatta bunları yaşayan sadece sizler de değilsiniz.

Çok fazla karşılaşılan 6 yeme sorununa çözüm bulmanıza yardımcı olacak bu yazıyı hazırladım.

  1. Çocuğum yemeğini çiğnemiyor.

5 - 9 aylık bebekler, çenelerini yukarı ve aşağı hareketlerini refleks ile yapmaya başlarlar. Daha sonrasında 7 - 9 ay arasında çenelerini çapraz bir şekilde hareket ettirebilirler, yaklaşık olarak 24ncü ayda da gelişmiş olan dairesel hareketleri yapmaya başlarlar. Çocuğunuz 2 yaşına gelene kadar çiğneme sayısı, boyutu ve çiğneme ritminin arttırılması ve aşağı-yukarı hareketinin yanında dairesel bir çene hareketini yapıp yapmadığına kontrol edin.

Çocuklarda çiğneme becerileri tabi ki ağızla başlar. Bu beceriyi başlatmak için de diş çıkartma döneminde diş kaşıyıcı oyuncaklar, diş kaşıyıcı eldivenler, silikon parmak fırçalar ya da diş kaşıyıcı önlükler ile başlayabilirsiniz (cheeky chompers diş kaşıyıcı önlükler oldukça güvenli). Uyanık olduğu zamanlarda çiğnemeleri için ellerine diş kaşıyıcı oyuncakları verebilirsiniz. Diş kaşıyıcıyı yalnız başına ağzına sokmayı beceremeyebilir, öğrenmesi için yardımcı olun ve gözetiminiz altında tutun. Burada en önemli amaç, diş kaşıyıcıları ağzının yan taraflarındaki diş etlerine götürmesine yardımcı olmak olmalı.

 

Bebeğiniz diş kaşıyıcı oyuncağını çiğneyemiyorsa;

  • Diş kaşıyıcı oyuncağı ağzına doğru getirin ve ağzını açıp oyuncağı kabul etmesini bekleyin. Bebeğinizi kesinlikle zorlamamalısınız hatta bu durumu eğlenceli bir hale getirmelisiniz. Dikkatini çekmesini sağlayın şarkılar söyleyin ya da oyunlar oynayarak ağzına doğru götürün. Diş kaşıyıcının ağzına sokulmasına izin verdiğinde, azı dişlerinin olduğu bölgede ki diş etlerine yerleştirin. Diş etlerinin arasında tutun ve ısırmasını bekleyin. Eğer ısırma hareketini yapmıyorsa, alt diş etlerine ve üst diş etlerine doğru kendiniz hafifçe baskı uygulayarak farkına varmasını sağlayın.

Bebeğiniz diş kaşıyıcı oyuncakları çiğniyor fakat yiyecekleri çiğnemiyorsa;

  • Çubuk şeklindeki, temizliği kolay diş kaşıyıcıyı ya da silikon pipeti sevdiği bir püreye batırın (oioi pipetleri tavsiye ederim) ve bebeğinizin ağzına yerleştirmesine yardımcı olun çiğnemesini bekleyin. Eğer çiğnemiyorsa, yukarıda bahsettiğim gibi alt diş etlerine ve üst diş etlerine doğru kendiniz hafifçe baskı uygulayarak çiğnemesini sağlayın. Yiyecekleri hazırlayıp, eline verin ve azı dişleri ile çiğnemesi için doğru yere koyması için yardımcı olun. Doğru yere yerleştirdiğinizde, çocuğunuz kendiliğinden ısırmaya, çiğnemeye ve diliyle ağzında çevirmeyi öğrenecektir.
  • Bebeğiniz emeklemeye başladıktan sonra (tahminen 8 - 9 ay), yumuşak ve parçalanabilir küçük katı yiyecekler (parmak yardımıyla kolayca ezilebilen, tırnağınız büyüklüğünde meyve parçaları) yan tarafına koyduğunuzda kendiliğinden ısırır ve dilini, bu küçük parçacığı hareket ettirmek için kullanmaya başlar. Dilini kullanmaya başladığında, çenesi de çiğneme yeteneğini geliştirecek şekilde hareket edecektir. Dilin ve çenenin ileri geri hareketini öğretmek için iki tarafta da uygulanabilir.

  1. Bebekler daha büyük yiyecekleri nasıl ısırabilir.

Bebekler genel olarak yumuşak bir gıdadan 7 - 12 ay arasında ısırık almaya başlayabilirler.

Bebeklere ısırmayı öğretmek tıpkı çiğnemeyi öğretmek gibi yine ağızla başlamaktadır. Bebeğiniz çiğnemesini öğrendikten sonra ısırma alışkanlığı üzerinde çalışın. Çiğnemeyi öğrenmeden ısırmaya başlaması sürecin devamlılığını sağlamayacaktır.

Bebeğinize düzenli olarak bir şeyler verip çiğnemenin devamlılığını sağlayın, ardından çubuk şeklinde kesilmiş yiyecekler vererek ısırmayı öğrenmesini sağlayın. Eğer ki yardıma ihtiyacı olursa, ısırması için yine yan taraflara doğru yönlendirin.

Bebeğiniz mutlu bir şekilde diş kaşıyıcıları dişliyor fakat yiyecekleri ısırmıyorsa:

  • Bebeğinize, çubuk şeklinde dilimlenmiş bir parça yiyecek verin ve ısırması için küçük bir bölümü dışarıda kalacak şekilde uç kısmına yakın tutun, böylece sadece dışarıda kalan yeri ısıracaktır.
  • Daha büyük çocuklar için ise, dilimlediğiniz yiyeceğin üzerini işaretleyin, bu şekilde çocuğunuz nereden ısırması gerektiğini anlayacaktır. Bir kürdan ya da çatal yardımıyla işaretleyebilirsiniz. İşaretlemiş olduğunuz izlerden ısırmalarını söylemeyi unutmayın.
  • Onlara ısıracağı boyut ve miktarı öğretin. Biraz eğlence katmak için bunu bir resim yardımı ile anlatabilirsiniz. Küçük bir farenin ısırık resmi yardımıyla "küçük ısırıklar", büyük bir aslanın ısırık resmi ile de “büyük ısırık" nasıl oluyor anlatabilirsiniz. Çocuğunuza, onun için en doğru olan ısırık boyutu anlatın ve elinize aldığınız küçük parçalar ile bunları kendiniz deneyerek gösterin.

  1. Çocuğum ağzını çok fazla dolduruyorsa.

En başta yapmanız gereken, çocuğunuza sözlü olarak farkındalık kazandırmaya çalışın (ağzının büyüklüğü ile sınırlarını anlayıp ve hissetmesi). Bebekler genellikle 5 - 9 ay arasında bu farkındalığı kazanmaya başlarlar.

  • Bebeğinizin ağız boşluğunu, dilini ve dişlerini tanıyabilmesi için parmak fırçasıveya çocuk boy diş fırçası (Jack’n Jill ürünlerini tavsiye ederim) ile fırçalayarak ya da dokunarak ağızda ki farkındalığın gelişmesine yardımcı olun. Duyularını uyandırmak ve bebeğinizi bir şeyler yemeye hazır hale getirmek için  diş fırçalama aktivitesini yemeklerden hemen önce yapabilirsiniz.
  • Siz yemek hazırlığı yaparken, yani yemek saatinden biraz önce çiğneme alıştırması için eline bir diş kaşıyıcı verebilir ve bu aktiviteyi uykuda olduğu gibi yemek zamanı rutini olarak uygulayabilirsiniz.

Bebeğinizin duyuyu gelişimi ve ağız farkındalığı için bir seferde sadece 1-2 küçük ısırık almasına izin vererek yardımcı olun. Burada anlatması basit olsa da, çoğu zaman bebeğin sadece alışkanlığını değiştirmek ve ya çocuğun yeni bir beceriyi kazanmasına yardımcı olmak zaman alabiliyor fakat bu becerinin devamlılığı için uygulamasına izin vermemiz ve tekrarlatmamız gerekiyor. 

Bebeklik dönemini tamamlamış çocuklar için yapılacakların en başında onlarla konuşmak gelmektedir. Küçük ve büyük ısırıkları onlara gösterin ve arada ki farkı anlayabilmesi için resimler de kullanın (daha önce bahsetmiş olduğum aslan ve fare oyunu gibi).

Öğrenmeyi güçlendirmek için daha baskın tatlara sahip yiyecekler verebilirsiniz. Bu baskın tatlar ağızda daha fazla his sağlar. Ağızda ki yiyeceği hissedebildiğinde, aşırı doldurma isteği azalacaktır.

  1. Çocuğum yanaklarını aşırı dolduruyor.

Yukarıda bahsettiğim gibi ağza alma, fırçalama ve çiğneme alıştırmaları ile başlayın. Bu aşamada yine önemli olan farkındalıktır.

Alıştırma hazırlığı yaparken tabağına 1-2 küçük lokma koyun, bu sefer ki uygulama daha önceye göre biraz daha farklı olacak, her lokmanın arasında yudumlar için bir su verin. Su biraz soğuk olursa daha iyi etkisini gösterebilir çünkü soğuk ağızda ki hissi bir miktar daha arttıracaktır. Isırıklar arasında alınan küçük su yudumları, çocuğu temiz bir ağız hissine alıştırır.

Daha büyük çocuklarda uygulamayı biraz daha ileriye taşıyın ve ısırıklardan sonra ağzını temizlemesi için dilini kullanması gerektiğini öğretin. Burada ona siz örnek olun ve dilinizi nasıl sağa ve sola doğru hareket ettirdiğinizi gösterin daha sonra ağzınıza küçük bir şeyler atıp yiyeceği ağzınızda dolaştırın. Dikkatini biraz daha arttırmak için dilinin bir süpürge gibi ağzını temizleyebileceğini söyleyin. Yanağında biriktiğini fark ederseniz "süpürgesini kullanmasını" hatırlatın. Dilini ne tarafa hareket ettirmesi gerektiğini işaret etmek için çocuğun yanağına dokunarak fark etmesini sağlayın.

Bazen masaya bir el aynası getirin. Küçük ısırıkların arasında ağzını tam anlamıyla temizlediğinden emin olmasını için aynaya bakmasını söyleyin. Çocuğunuzun talimatlarınıza gösterdiği tepki azalabilir, bu durumda yapılan görsel yönlendirmeler onlara daha yardımcı olacaktır.

  1. Çocuğum yemek sırasında yiyecek atıyor.

Burada önemli olan çocuğunuzun hangi yiyecekleri ne zaman attığını gözlemleyip bulmak. Ağzı doluyken mi atmaya başlıyor? Tadını beğenmediği bir yemeği mi fırlatıyor? Tabağı doluyken mi yoksa boşalmışken mi yapıyor? Bunun sebebini iyice takip edip bulduğunuzda bu mücadelenin kazananı siz olabilirsiniz. Sebebinden henüz emin olamadıysanız, farklı şeyler deneyin ve en doğru çözümün hangisi olduğunu izleyin.

Çocuğunuzun yiyecekleri fırlatmasının 4 nedeni ve nasıl çözüm bulunacağı:

  • Çocuğunuz bazı yemekleri yemek istemiyorsa:
    • Çocuğunuzun önüne yiyeceklerini koyabileceği bir alan açın. “tamam bitti” cümlesini kullanın ve tabağının yanına bir tanede küçük kase koyun. Hareketlerini takip edin ve yiyecekleri fırlatmaya başladığında, fırlatmak istediği yiyecekleri “tamam bitti” diyerek yanında bulunan boş  kaseye koyması için yönlendirin. Ardından sözlü olarak, tamamen bittiyse kaseye koymasını söyleyin. Çocuğunuzun boş kaseye koyduğu yiyecekleri tekrar yemeye zorlamayın.
  • Çocuğunuz doyduysa:
    • Çocuğunuzun yemeğini gerçekten bitirdiğini ve yeterli olduğunu hissetmiyorsanız, ilk önce hatırlatma yapın, “yemeğini atarsan, bu bana doyduğunu gösterir, bir daha tekrarlamamalı olduğunu anlatın.
  • Çocuğunuz ilgi istiyorsa:
    • Çocuklar genel olarak ilgi istediklerinde yiyecek atarlar. Yaptığı bu davranışı görmezden gelin ve dikkatinizi yaptığı olumlu bir şeye ya da tabağında bulunan başka bir şeye veya konuyu değiştirecek başka bir sohbete başlayın. Bu hareket zamanla azalmalıdır.
  • Çocuğunuz yemek sırasında bunalmışsa:
    • Tabağında ki yiyecekleri azaltın ve sadece 2-3 küçük lokmayı yedirmeyi deneyin. Çocuğunuzun önünde ki masanın boş ve temiz olduğunu hatta dağınık olmamasına özen gösterin.

  1. Çocuğum yiyecekleri çiğniyor ve tükürüyor.

Yürümeye yeni yeni başlayan çocuklar yiyecekleri çiğneyip tükürmeyi çok severler ve bu yaş grubunda ki çocuklar için oldukça yaygın bir davranıştır. Çocuklar bu davranışı yeni yiyeceklerle tanıştığında ya da çiğnemesi daha zor olan yiyeceklerde veya aç olmadığı durumlarda yaptıklarını gözlemliyoruz. Sık sık tekrarlanmıyorsa, bunu normal karşılayabiliriz. Fakat bu durum sürekli tekrarlanıyor ya da ağzında ki yiyeceği yutmuyor ve ağzında tutuyorsa, profesyonel bir gözle durumun incelenip değerlendirilmesi gerekebilir.

Çocuğunuz yemekleri çiğniyor ve yutmak yerine tükürüyorsa, ilgisini başka yöne çekerek davranışı durdurabilirsiniz. Ayrıca bir yudum su ya da sevdiği bir içecek verin, tabağına farklı bir yiyecek koyun veya konuşarak yeniden yönlendirin. Tutumunu devam ettirirse yemeği sonlandırın. Sakin durun ve tükürme konusunda sert tepkiler vermekten kaçının, gösterdiğiniz tepki davranışın sürekli olarak tekrarlanmasına sebep olabilir (çocuk tepkinizden dolayı gördüğü ilgiden hoşlanabilir). İki defa deneyerek çocukları yönlendirmek daha doğru sonuçlar veriyor. Yukarıda da belirttiğim gibi, çocukları tekrar yönlendirmek veya davranışı değiştirmek için ikinci girişimi de denedikten sonra tekrar aynı şekilde devam ederse, bu durumda yemek sonlandırılmalıdır.

Eğer ki çocuğunuzun her zaman belirli bir tat ya da dokuda ki yiyecekleri tükürdüğünün farkına vardıysanız, yiyecekleri daha küçük parçalara bölerek ya da doğrayarak ve ya daha yumuşak kıvama getirecek şekilde pişirerek yumuşatabilirsiniz. Başka bir çözüm de üzerine tadını değiştirecek sos gibi şeyler ekleyerek yutmasını kolaylaştırabilirsiniz.

Gerçek şu ki; hepimizin belirli dönemlerde karşılaştığı sorunları ve çözümlerini ele almaya çalıştım ve bu durumla yalnız değilsiniz. Çocukların büyüme atakları geçirdiği dönemlerde özellikle de yürümeye başladığı dönemlerde beslenme zorlukları yaşadıklarına sık sık karşılaşılmaktadır. Bazen çok küçük değişiklikler çok büyük değişikliklere sebep olabilir.

Hayatlar inişli çıkışlıdır eğer karşılaşılan zorluklardan bunalmış hissediyorsanız, bu zorluklar çocuğunuzu olumsuz etkiliyorsa ve bu zorlukları ortadan kaldıramıyorsanız, destek almayı deneyebilirsiniz.